Dziś mam dla Was coś naprawdę specjalnego. To ostatni dzień naszej akcji “Miesiąc Języków”. Przyjrzymy się dziś powiązaniom języka polskiego z innymi językami lub Polski z innymi krajami. Uważni czytelnicy zauważyli na pewno logo innej, cyklicznej akcji na naszych blogach. Faktycznie, dziś 25 września więc pora na kolejną edycję “W 80 blogów dookoła świata”. Tym razem tematem jest właśnie język Polski/Polska z perspektywy kraju/języka kraju zainteresowań. Przed Wami zatem artykuł, który powstał w ramach dwóch akcji specjalnych. Miesiąc JęzykówMam nadzieję, że moje podejście do tematu Wam się spodoba i rozpoznacie wszystkie francuskie zapożyczenia w języku polskim jakie wplotłam w tekst. Bonne lecture !

Wpływ języka francuskiego

Język francuski w dużej mierze powstał na bazie słów i wyrażeń łacińskich, ale czerpał również z wielu innych języków. W jednym z moich poprzednich wpisów możecie poznać np. 5 słów, które zostały zapożyczone z niemieckiego. Francja jednak również miała bardzo duży wpływ na powstawanie i ewolucję słownictwa w innych krajach. Jednym z najbardziej rozpowszechnionych na świecie francuskich słów jest rendez-vous, które przyjęło się najczęściej w niezmienionej formie zapisu.

Jeśli przyjrzymy się historii Francji, która przeplatała się często z tą polską, zauważymy, że jednym z pierwszych francuskich władców, którzy odcisnęli na Polsce swoje piętno, był król Louis XIV, “Le Roi Soleil“. To za jego panowania powstał pałac w Wersalu, będący wzorem dla budowniczych pałacu w Wilanowie.

Jeden z jego następców, Louis XV, sprawił, że nasze państwa jeszcze silniej się ze sobą połączyły za sprawą jego małżeństwa z Marią Leszczyńską. To właśnie z tych czasów pochodzi większość francuskich zapożyczeń w języku polskim. A naliczono ich ponad 3 500.

Również dziedziny, w jakich zapożyczano nowe słowa są bardzo liczne. Zaczynając od kuchni i mody, poprzez terminy kosmetyczne i uczucia a kończąc na słownictwie wojskowym, wiele słów przyszło do nas właśnie z Francji.

Na militariach się nie znam, na kosmetykach za bardzo też nie, moda mnie nie kręci wcale a uczucia często są zbyt skomplikowane, więc skupię się dziś na zapożyczeniach w dziedzinie gastronomii.

Francuskie zapożyczenia w języku polskim, w dziedzinie gastronomii

Niektóre słowa zostały bezpośrednio przeniesione do języka polskiego bez zmiany pisowni. Niektóre nieznacznie zmieniły swój zapis. Zobaczcie jak bardzo naszpikowałam poniższy tekst zapożyczeniami z języka francuskiego. Wszystkie są zapisane pogrubioną czcionką z odpowiednikiem francuskim lub wyjaśnieniem w nawiasie.

Francja

No właśnie, à propos zapożyczeń, może się to wydawać banalne (banal), ale w języku polskim, a w szczególności w kuchni jest ich wiele. I chociaż nie czuję się ekspertem (l’expert) spróbujemy je sobie przeanalizować biorąc za bazę zestaw dań znany w Polsce pod nazwą menu (we Francji odpowiednikiem jest la carte, natomiast słowo menu oznacza zestaw dnia zaproponowany przez daną restaurację). Zaczynamy zatem od apéritif (napój alkoholowy pity przed posiłkiem) i innych napojów. W kartach znajdziecie:

  • absynt (l’absinthe – nalewka spirytusowa na ziołach aromatycznych)
  • armagnac (napój alkoholowy otrzymywany przez destylację wina)
  • blanc de blanc (wino białe z winogron żółtych i zielonych)
  • bordo (wino bordoskie, pochodzące z okolic miasta portowego Bordeaux)
  • calvados (wytrawny winiak o smaku owocowym, wyrabiany głównie z jabłek)
  • cydr (le cidre)
  • muszkatel (le muscatel – wino muszkatołowe, słodkie wino deserowe)
  • ratafia (nalewka z różnych jagód i owoców wkładanych warstwami do gąsiora)
  • szampan (le champagne)

Pora na przystawki. Zamawialiście kiedyś bouillabaisse (zupa rybna) lub pejzankę (la paysanne – zupa jarzynowa)? Ja jeszcze nie, ale jak tylko będę miała okazję to zamówię. Ale na pewno znacie rosół, czyli bulion (le bouillon).

Dania główne są zdecydowanie liczniejsze. Niektóre nazwy mogą się Wam wydać ekstrawagancją (l’extravagance) lub ekskluzywne (exclusive), ale nie tylko elita (l’élite) będzie je zamawiać:

  • boeuf Stroganow (le bœuf Stroganoff – polędwica krajana w wąskie i krótkie paski, smażona z plasterkami cebuli i zagotowana z mąką, przecierem pomidorowym, solą i pieprzem)
  • chateaubriand (polędwica wołowa z ziemniakami, smażona na ruszcie, nazwana tak ku czci francuskiego pisarza i polityka, François René de Chateaubriand)
  • galantyna (la galantine – rolada z drobiu, mięsa lub ryb, gotowana z jarzynami, podawana w galarecie na zimno)
  • pot-au-feu (potrawa złożona z wołowiny i jarzyn ugotowanych w rosole)
  • ragoût (potrawka z kawałków mięsa, jarzyn i przypraw)
  • ratatouille (prowansalska sałata z pomidorów, kabaczków, bakłażanów, papryki itd. niekiedy z mięsem, w oliwie, z czosnkiem i innymi przyprawami)

Jeśli zamawiacie zwykłego kotleta, to dodatki również mogą być francuskie: frytki (les frites) lub purée (papka z jarzyn lub owoców przetartych przez sito) to przecież znane nam sposoby na przyrządzenie ziemniaków.

Inne dodatki do potraw, składniki, przyprawy i sposoby przyrządzania, których nazwy są zapożyczeniem z francuskiego to:

  • anchois (sardela)
  • au gratin (zapiekany, pokryty bułką, masłem, serem)
  • au naturel (w stanie naturalnym, bez sosów i przypraw)
  • beszamel (sos z zasmażki, mleka i żółtek, w którym zapieka się mięso, rybę itd. nazwany na cześć smakosza z XVII wieku, Louis de Béchamel)
  • estragon (przyprawa korzenna z ziela bylicy, używana też do pobudzenia apetytu)
  • farsz (la farce)
  • garnirować (garnir – przybierać, ozdabiać potrawy na półmiskach, salaterkach)
  • langusta (la langouste – duży rak dziesięcionogi)
  • limeta (la limette – kwaśny owoc, mniejszy od cytryny)
  • marynata (la marinade)
  • pasteryzacja (od nazwiska bakteriologia i chemika, Louis Pasteur, kilkakrotne ogrzewanie płynów do temperatur niszczących drobnoustroje ale zachowujących witaminy i skład chemiczny płynu)
  • pikantny (piquant – ostry w smaku)
  • remoulada (la remoulade – rodzaj majonezu z jaj, czosnku, octu, oliwy, cytryny i korzenie)
  • sauté (ryba lub mięso usmażone w małej ilości tłuszczu)
  • sola (la sole – ryba z grupy płastug)

Kolejnym elementem francuskiego posiłku są sery. Możemy z nich sporządzić zwykłe fondue (roztopiony ser, w którym, tuż przed spożyciem zanurza się kawałki bułki na długim widelcu) lub w wersji bourguignonne (zanurzamy kawałeczki polędwicy, najpierw w gorącym oleju a następnie w pikantnych sosach). Ale możemy je też spożywać jako dodatek do pieczywa. Wśród najbardziej znanych francuskich serów można wymienić: brie, camembert, cantal, livarot, reblochon, roquefortparmezan to oczywiście ser włoski, ale jego nazwa przyszła do nas z Francji (le parmesan).

A na deser desery. Jak będziecie we Francji spróbujcie koniecznie oryginalnych wersji takich słodkości jak:

  • ekler (l’éclair – ciastko z kremem)
  • melba (owoce, zwłaszcza brzoskwinie z lodami waniliowymi, sosem malinowym i kremem, nazwane tak na cześć słynnej śpiewaczki operowej, której pseudonim to Nellie Melba)
  • suflet (le soufflé – lekka potrawa zapiekana z białek, cukru i innych dodatków)

Mam nadzieję, że tym tekstem nie spowodowałam burczenia w Waszych brzuchach i że nie jesteście nim zblazowani (blasé). Od teraz, jak zaprosicie swoją drugą połówkę na tête-à-tête do jakiegoś bistro, to będziecie mogli brylować (briller) i na pewno nie popełnicie żadnego faux-pas w nazewnictwie potraw. A druga połówka nie będzie miała innego wyjścia jak powiedzieć “Chapeau bas !

Francja

A na koniec jeszcze jak zwykle polecam zajrzeć na inne blogi biorące udział w akcji:

Austria:

Viennese breakfastPolsko-austriacki przekładaniec

Chiny:

Biały Mały TajfunFałszywi przyjaciele

Francja:

Francais-mon-amourFrancuskie zapożyczenia w języku polskim

Love for France10 podobieństw między Polską a Alzacją

Blog o Francji, Francuzach i języku francuskimPolskie akcenty w języku francuskim

Gruzja:

Gruzja okiem nieobiektywnym Najsłynniejszy Gruzin w Polsce

Hiszpania:

Hiszpański na luzie – O tym jak i dlaczego Hiszpanie uczą się polskiego

Kirgistan:

O języku kirgiskim po polskuPolacy w Kirgistanie

Niemcy:

Niemiecki po ludzku – Co Niemcy wiedzą o Polsce? Codzienne sytuacje

Językowy precelGermanizmy w języku polskim

Norwegia:

Pat i Norway – Polska okiem Norwega

Stany Zjednoczone:

Papuga z USA – Co Amerykanie wiedzą o Polsce?

Szwecja:

Szwecjoblog – Szwedzkie słowa w języku polskim 

Turcja:

Turcja okiem nieobiektywnym – Czy przybył już poseł Lechistanu?

Wielka Brytania:

English with Ann – MAM NEWSA czyli ile angielskiego jest w polskim 

Włochy:

Italia… Che meraviglia!Polacy – włoski punkt widzenia?

Primo CappuccinoWłoszki, które pokochały Polskę 

Studia, parla, amaCzy wiesz, co mówisz (po włosku)?!

A jeśli ktoś z Was prowadzi również bloga o języku i/lub kulturze innego kraju, zapraszamy do naszej grupy FB. Wystarczy spełnić warunki zamieszczone na naszym grupowym blogu i napisać na maila: blogi.jezykowe1@gmail.com.

Bulk email software by FreshMail

Jeśli chcesz otrzymać e-booka "128 najpopularniejszych czasowników francuskich wraz z odmianami" zapisz się na mój newsletter. Dzięki temu będziesz też dostawać dodatkowe materiały i ćwiczenia do nauki francuskiego.