Niniejszy wpis jest pewnego rodzaju kontynuacją artykułu dotyczącego rodzaju rzeczowników francuskich. Rozprawiam się w nim bowiem z tworzeniem liczby mnogiej rzeczowników francuskich (oprócz tych złożonych- to już temat na oddzielny wpis). Poznasz zasady stosowane w przypadku słów regularnych, a także wyjątki i przypadki szczególne. Podrzucam Ci też kilka linków do ćwiczeń, które pozwolą Ci tę teorię utrwalić. 

Liczba rzeczowników francuskich 

Liczba mnoga rzeczowników francuskich

Nie wiem, czy istnieje język, w którym byłoby inaczej, ale w języku francuskim, podobnie jak w polskim, mamy dwie kategorie jeśli chodzi o liczbę rzeczowników: pojedynczą i mnogą. Podstawową formą, którą znajdziesz w każdym słowniku dla danego słowa, jest ta w liczbie pojedynczej (poza tymi, które nie mają liczby pojedynczej). Formę w liczbie mnogiej zwykle musisz wymyślić/stworzyć samodzielnie. Jak? O tym w dalszej części wpisu.

Liczba mnoga rzeczowników francuskich – przypadki regularne

Generalna zasada tworzenia liczby mnogiej w języku francuskim jest bardzo łatwa do zapamiętania i stosowania. Otóż wystarczy na końcu rzeczownika dodać “s” i otrzymujemy słowo w liczbie mnogiej. Popatrz na przykłady:

  • une maison → des maisons
  • un acteur → des acteurs
  • une bouteille → des bouteilles
  • un ordinateur → des ordinateurs
  • une voiture → des voitures
  • un livre → des livres
  • une liste → des listes

I mogłabym tak jeszcze bardzo długo wymieniać. Ogromna większość francuskich rzeczowników zachowa się właśnie w ten sposób. Zasadniczo, jeśli szukasz formy rzeczownika w liczbie mnogiej, sprawdź najpierw, czy nie masz do czynienia z którymś z poniższych przypadków końcówek lub wyjątków. Jeśli nie- spokojnie możesz zastosować ogólną zasadę.

Liczba mnoga rzeczowników ze specyficznymi końcówkami

W przypadku, gdy rzeczownik w liczbie pojedynczej ma końcówkę -eau lub -eu, zamiast litery “s”, dodamy na końcu literę “x”, np.:

  • un bateau (statek) → des bateaux
  • un cheveu (włos) → des cheveux
  • un couteau (nóż) → des couteaux
  • un gâteau (ciasto) → des gâteaux
  • un jeu (gra) → des jeux
  • un lieu (miejsce) → des lieux
  • un château (zamek) → des châteaux
  • un tableau (obraz) → des tableaux
  • un bijou (klejnot) → des bijoux

Również “x” pojawi się na końcu rzeczownika w liczbie mnogiej jeśli w liczbie pojedynczej kończy się na -ail lub -al. Tylko, że zmieni się wtedy również sama końcówka i przybierze postać -aux, np.:

  • un travail (praca) → des travaux
  • un vitrail (witraż) → des vitraux
  • un cheval (koń) → des chevaux
  • un hôpital (szpital) → des hôpitaux
  • un canal (kanał) → des canaux
  • un signal (sygnał) → des signaux
  • un mal (ból) → des maux

Liczba mnoga rzeczowników francuskich – wyjątki

Jako wyjątki rozumiem rzeczowniki, których nie można zaklasyfikować do żadnej z powyższych grup, np. słowa, które już w liczbie pojedynczej mają literę “s” na końcu:

  • un fils (syn) → des fils
  • un pays (państwo) → des pays
  • une souris (mysz) → des souris
  • un autobus (autobus) → des autobus
  • un bois (las) → des bois
  • une fois (raz) → des fois
  • un tapis (dywan) → des tapis
  • un poids (ciężar) → des poids
  • le dos (plecy) → les dos [tu nam trochę komplikuje sprawę język polski, w którym nie mamy liczby pojedynczej tego rzeczownika]
  • le bras (ramię) → les bras 
  • un secours (ratunek) → des secours
  • un Polonais (Polak) → des Polonais
  • un Français (Francuz) → des Français
  • un Anglais (Anglik) → des Anglais
  • un Portugais (Portugalczyk) → des Portugais
  • un Suédois (Szwed) → des Suédois
  • un Danois (Duńczyk) → des Danois
  • un Hongrois (Węgier) → des Hongrois
  • un relais (sztafeta) → des relais
  • le cours (kurs) → les cours
  • un os (kość) → des os

Należą tu też rzeczowniki, które mają na końcu literę “x” lub “z” – w ich przypadku forma również pozostanie taka sama, np.:

  • une voix (głos) → des voix
  • un gaz (gaz) → des gaz
  • un nez (nos) → des nez
  • la paix (pokój) → les paix [jako przeciwieństwo wojny]
  • un prix (cena) → des prix
  • une croix (krzyż) → des croix
  • un roux (rudzielec) → des roux
  • un vieux (starzec) → des vieux

Może się też zdarzyć, że rzeczownik ma końcówkę -ail lub -al, ale tworzy liczbę mnogą przez dodanie “s”. Takimi przewrotnymi wyjątkami są:

  • un détail (detal, szczegół) → des détails
  • un soleil (słońce) → des soleils
  • un bal (bal) → des bals
  • un festival (festiwal) → des festivals
  • un pneu (opona) → des pneus
  • un fou (szaleniec) → des fous

A w ostatniej podgrupie wyjątków zbieram słowa, których forma w liczbie mnogiej w ogóle nie przypomina tej z liczby pojedynczej lub zmiana dotyczy większej części słowa niż samej końcówki. Znajdziesz tu np.:

  • un œil (oko) → des yeux (oczy)
  • monsieur (pan) → messieurs (panowie)
  • madame (pani) → mesdames (panie)
  • mademoiselle (panna) → mesdemoiselles
  • un ciel (niebo) → des cieux

Przypadki szczególne

Wydawało Ci się pewnie, że w tej części znajdziesz wyjątki? Otóż nie, wyjątki to jeszcze za mało. W języku francuskim istnieją takie rzeczowniki, które nie mają w ogóle formy w liczbie mnogiej. A także takie, które występują tylko w liczbie mnogiej. Skomplikowane? To jeszcze nie koniec. Są jeszcze przypadki zmiany znaczenia w zależności od liczby, w jakiej słowo zostało użyte. Ale nie martw się, wszystko się rozjaśni gdy spojrzysz na przykłady.

Rzeczowniki występujące tylko w liczbie pojedynczej:

  • nazwy substancji: le lait, le sucre,
  • pojęcia abstrakcyjne: la beauté, la bonté,
  • czasowniki używane w formie rzeczownikowej: le savoir, le dire (chociaż wyjątkiem jest tu le devoir → les devoirs),
  • nazwy nauk i sztuk: la chimie, l’histoire (znów wyjątek: les mathématiques – należy do kolejnej grupy, bo ma tylko liczbę mnogą)
  • nazwiska [chociaż rodzajnik się zmienia]: les Renault, les Macron, les Hollande (wyjątek: les Bourbons)

Rzeczowniki występujące tylko w liczbie mnogiej (lista bardziej kompletna, ale bez polskich odpowiedników):

  • alentours (okolice)
  • annales (roczniki, kroniki)
  • archives (archiwa)
  • entrailles (wnętrzności)
  • environs (okolice)
  • épinards (szpinak)
  • épousailles (zaślubiny)
  • errements (przewinienia) 
  • félicitations (gratulacje)
  • fiançailles (zaręczyny)
  • frais (koszty)
  • honoraires (honorarium)
  • mathématiques (matematyka)
  • mœurs (zwyczaje, zasady)
  • préparatifs (przygotowania)
  • relevailles (wywód – ceremonia kościelna, podczas której kobieta zostaje “oczyszczona” po porodzie)
  • sévices (molestowanie, znęcanie się)
  • victuailles (jedzenie)

Rzeczowniki zmieniające znaczenie w zależności od liczby:

  • la lunette (luneta) → les lunettes (okulary)
  • un ciseau (dłuto) → des ciseaux (nożyczki)
  • une vacance (wakat) → des vacances (wakacje)
  • une dame (kobieta) → des dames (warcaby)
  • un échec (porażka) → des échecs (szachy)
  • une règle (zasada, reguła) → des règles (menstruacja)

A na sam koniec teorii jeszcze jedna ciekawostka. Istnieją trzy rzeczowniki, które w liczbie pojedynczej są rodzaju męskiego, natomiast w liczbie mnogiej stają się żeńskie. Są to: amour (miłość), délice (przyjemność) oraz orgue (organy).

Zostało już tylko utrwalić zdobytą przed chwilą wiedzę. Pod kolejnymi numerami znajdziesz kilka ćwiczeń, które będą Ci w tym pomocne: 1 (linki do ćwiczeń interaktywnych i w wersji do druku), 2 (i inne na tej stronie), 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10.

Bulk email software by FreshMail

Jeśli chcesz otrzymać e-booka "128 najpopularniejszych czasowników francuskich wraz z odmianami" zapisz się na mój newsletter. Dzięki temu będziesz też dostawać dodatkowe materiały i ćwiczenia do nauki francuskiego.